Hoe zet je nudging op de werkvloer in (op een ethische manier)?

Een klein zetje kan een grote stap voorwaarts betekenen.

Heb jij weleens op een verjaardag een glas vol zoute pepsels opgegeten alleen maar omdat ze voor je neus stonden? Grote kans van wel. Echt lekker zijn die dingen niet. De enige reden waarom we het eten, is omdat onze omgeving deze keuze triggert. Helaas zijn die automatische beslissingen niet altijd in lijn met onze doelen of ons eigen belang. Gelukkig werkt het ook andersom. Wat nou als jij als organisatie een omgeving maakt die juist de goede keuze makkelijk maakt? Dat is precies wat nudging op de werkvloer doet. In dit blog lees je tips over hoe je dit doet. Op een ethische manier…  

In 1990 moest een manager van Schiphol de schoonmaakkosten omlaag zien te krijgen. Hij kwam met een simpele oplossing. Hij gaf de mannen iets om op te richten: een vlieg in de pot. Simpel, elegant en… effectief. Doordat er 80% minder op de vloer belandde, konden de schoonmaakkosten met 8% omlaag. De vlieg is een klein zetje (een “nudge”) in de goede richting. De nudge theorie kwam in 2008 uit de koker van de Amerikaanse gedragseconoom Thaler. Sinds die tijd wordt nudging op de werkvloer op veel verschillende manier ingezet.

Elke leidinggevende ziet bij medewerkers weleens gedrag dat anders moet

Je kunt dan natuurlijk het gesprek aangaan. Of ronduit zeggen: “Je moet gewoon een planning maken voor je begint.” Helaas kost de eerste methode veel tijd en is er een grote kans dat je met de tweede methode het tegenovergestelde effect bereikt. Een subtielere, en effectievere, manier om dit aan te vliegen, is via de nudge theorie. Hiermee maak je de goede keuze voor je medewerkers zo makkelijk mogelijk. En je zorgt ervoor dat medewerkers meer op hun krachten focussen dan op hun verbeterpunten. Uiteindelijk helpt nudging op de werkvloer ook op organisatieniveau. Bijvoorbeeld om de employee engagement te verhogen en grote verandertrajecten succesvol te maken. Je moedigt medewerkers namelijk aan om een bepaalde keuze te maken, zonder dat zij zich daartoe verplicht voelen en het weerstand oproept. Maar hoe ziet dat er dan uit?

Een paar voorbeelden van nudging op de werkvloer

Wil jij de samenwerking op kantoor stimuleren? Zorg er dan bijvoorbeeld voor dat er fijne ruimtes zijn waarin dat kan gebeuren. Wil jij de productiviteit verhogen? Maak dan een “stilte-coupé” of plan dagelijks een “stilte-uurtje” in. Wil jij dat jouw medewerkers gezondere keuzes maken? Plak dan stickers op de vloer van voetjes richting de trap. Het zijn dit soort simpele, kleine dingen waar mensen zich onbewust een beetje door laten leiden. Een klein zetje in de juiste richting kan zo al een groot verschil maken. Het kan juist positief bijdragen aan de werkomgeving, het welzijn en de prestaties van medewerkers.

Nudgen kan op een ethische manier

De nudge theorie stelt dus dat kleine veranderingen in de manier waarop je keuzes aanbiedt het gedrag van mensen kan beïnvloeden. Als we het over beïnvloeden hebben, gaat het al snel over of dat dan ethisch gezien allemaal wel mag. En of het geen ‘social engineering’ is, wat ervan uitgaat dat je klanten en medewerkers op een oneerlijke manier beïnvloedt of zelfs manipuleert. Je wilt niet dat nudging op de werkvloer wordt gezien als manipuleren.

Gelukkig zijn er drie makkelijke manieren om dit te voorkomen. Zorg ervoor dat:  

1. je zo transparant mogelijk bent over het nudgen;
2. medewerkers hun keuzevrijheid behouden;
3. de nudge een positieve invloed heeft op de medewerker.

Doe je dit? Dan kun je met een gerust hart beginnen met het geven van de eerste zetjes. 

Vijf tips om nudging op de werkvloer effectief in te zetten

1. Maak de moeilijke keuze zo makkelijk mogelijk
   Er is een reden dat in de supermarkt al het lekkers op ooghoogte staat. En dat je bij de kassa voor een prikkie nog een KitKat mee kunt grissen. Het wordt je zo makkelijk mogelijk gemaakt om in dit geval de slechte keuze te maken. Dat kan natuurlijk andersom ook werken. Zo kan nudging niet alleen op de werkvloer, maar ook prima in de kantine. Zet de gezonde keuzes op ooghoogte. En maak de gezonde keuzes net zo goedkoop (en als het even kan: nog goedkoper) dan de ongezonde.
   
2. Maak de goede keuze de standaard keuze
   In 2021 ging de nieuwe Donorwet in. Mensen waren niet langer standaard geen donor meer. Zij moesten actief aangeven of ze dat wel of niet wilden zijn. Sindsdien is het aantal actieve registraties in het Donorregister met meer dan 50% gestegen. Hetzelfde principe kun je via nudging op de werkvloer inzetten. Wil jij bijvoorbeeld dat jouw medewerkers lid worden van de door jou aangeboden zorgverzekering? Zeg dan dat ze daar standaard lid van zijn, tenzij ze een mail sturen om het af te zeggen.
   
3. Voeg een spelelement toe (gamification)
   Heb je weleens het dobbelstenenspel gespeeld met Sinterklaas? Je gooit een dobbelsteen en dan mag je of een cadeautje van iemand afpakken of je moet een cadeautje doorgeven. Het is volledig een kansspel en vaak zijn de cadeautjes niets waard, maar toch wordt iedereen bloedfanatiek. Dat komt omdat competitie en jezelf vergelijken met een ander vaak sterke motivatie geven. Dus wil je dat jouw medewerkers jouw vragenlijst invullen? Grote kans dat ze dat eerder doen als je per team laat zien hoeveel mensen het al deden. En als je er een prijs of beloning aan koppelt, heb je waarschijnlijk voor de lunch al de eerste antwoorden binnen.
   
4. Ga uit van het positieve
   Hoe jij jouw boodschap verpakt, bepaalt hoe deze wordt ontvangen. Je kunt jouw medewerkers zo op een andere manier laten kijken naar bepaalde taken, ervaringen of aankomende veranderingen. Zo kun je zeggen dat 70% van de medewerkers de training nog niet heeft afgerond. Dit is alleen wel een beetje negatief. Daardoor loop je het risico dat je medewerkers demotiveert. Het is effectiever om te zeggen dat 30% van de medewerkers al investeerden in hun professionele ontwikkeling. Deze aanpak wordt ook wel framing genoemd. 
   
5. Deel positieve resultaten
   Deze vorm van nudging op de werkvloer is goed voor de moraal én de motivatie. Veel mensen hebben nou eenmaal de neiging om het gedrag te volgen dat ze bij anderen zien. Dit heet in de psychologie “social proofing”. Stel je deelt met de organisatie een rapport dat het bestuur helemaal geweldig vond? En je geeft een dikke pluim aan de medewerker die de schrijftraining daarmee goed in de praktijk bracht? Grote kans dat dit andere medewerkers motiveert om ook deze training te volgen. Maak om dezelfde reden de vooruitgang van medewerkers ook zichtbaar. Of dat nou in een dashboard is of in een grafiek in de wekelijkse nieuwsbrief.