Wet DBA en schijnzelfstandigheid: wat betekent het voor jou?

Als freelancer heb je het vast gemerkt: er is veel onzekerheid in de markt rondom de Wet DBA en schijnzelfstandigheid. Veel zzp’ers vragen zich af: wat betekent dit voor mijn manier van werken? Kan ik nog wel als ondernemer blijven werken?

Het korte antwoord: ja. Zelfstandig ondernemerschap wordt niet onmogelijk gemaakt. De regels worden vooral duidelijker en strenger toegepast, zodat beter zichtbaar wordt wanneer je écht zelfstandig werkt en wanneer iets eigenlijk op dienstverband lijkt.

In dit artikel nemen we je mee door de belangrijkste ontwikkelingen. Wat speelt er precies? Wat betekent dit voor jou? En hoe blijf je stevig en zelfverzekerd ondernemen binnen deze kaders?

Ben je opdrachtgever? Lees dan wat de Wet DBA betekent voor jouw organisatie.

Waarom bestaat de Wet DBA eigenlijk?

De Wet DBA (Deregulering Beoordeling Arbeidsrelatie) is in 2016 ingevoerd om schijnzelfstandigheid tegen te gaan: situaties waarin iemand op papier zzp’er is, maar in de praktijk werkt als werknemer.

De overheid wil dat:

• Wie feitelijk werknemer is, ook zo behandeld én beschermd wordt
• Wie echt ondernemer is, vrij kan blijven ondernemen

De Belastingdienst hanteert verschillende criteria om te beoordelen of iemand zelfstandig is. Sinds 2025 handhaaft de Belastingdienst volledig op schijnzelfstandigheid. Organisaties die zzp’ers inhuren, moeten beter kunnen uitleggen of iemand echt zelfstandig werkt. Doen ze dat niet, dan kunnen er boetes en naheffingen volgen.

Let op: er is een nieuwe wet in voorbereiding als vervanger van Wet DBA. De inwerkingtreding van Wet VBAR (Verduidelijking Beoordeling Arbeidsrelaties en Rechtsvermoeden) is voorlopig vastgesteld op 1 juli 2026. De regels kunnen dus op termijn verder veranderen.

Wat is schijnzelfstandigheid?

Schijnzelfstandigheid betekent dat je op papier ondernemer bent, maar dat je werk, positie en aansturing lijken op die van een werknemer. Denk aan: vaste werktijden, ingepast in een team, veel sturing en weinig ondernemerschap.

Kort gezegd: het gaat niet om wat er op papier staat, maar wat er in de praktijk gebeurt.

Hoe beoordeelt de Belastingdienst dit?

De beoordeling is mede gebaseerd op verschillende criteria uit het Deliveroo-arrest:

1. Inhoud en duur van de opdracht

Past de opdracht bij een zelfstandig expert? De werkzaamheden moeten uniek, specialistisch en projectmatig zijn. Voorbeelden:

• Het zelfstandig opleveren van een Q3 analyse en een bijbehorend communicatieplan.
• Binnen drie maanden 10 nieuwsbrieven opzetten, vormgeven en versturen.

2. Vrijheid in werkwijze en tijden

Een zelfstandige bepaalt zelf de locatie en werktijden. Hoe meer regie van een opdrachtgever, hoe groter het risico op schijnzelfstandigheid.

3. Inbedding in de organisatie

Ben je onderdeel van het team of ondersteun je het team van buitenaf? Kenmerken van inbedding (en dus risico op schijnzelfstandigheid):

• Je bent onderdeel van de interne organisatie
• Werkzaamheden die sterk raken aan de kern van de organisatie en weinig autonomie bij de uitvoering hebben

Kenmerken van zelfstandigheid:

• Een losse, afgebakende opdracht
• Vrijheid in methodes, planning en aanpak
• Geen bila’s of functioneringsgesprekken
• Je kan ook voor andere opdrachtgevers werken

4. Leiding en toezicht

Dit is een van de belangrijkste criteria. Zelfstandigen:

• Worden ingehuurd vanwege specifieke kennis
• Ontvangen geen aanwijzingen over hoe iets moet
• Bepalen zelf hun planning
• Worden beoordeeld op resultaat, niet op aanwezigheid

De opdrachtgever mag zeggen wat het resultaat moet zijn, daar word je voor ingehuurd, en niet hoe jij dat doet. Er kan wel afstemming plaatsvinden over de status van de opdracht.

5. Persoonlijke verplichting

Mag je het werk uitbesteden of moet jij persoonlijk het werk doen? Als het verplicht is dat jij het werk persoonlijk uitvoert, vergroot dit de kans op schijnzelfstandigheid.

6. Manier van belonen

Zelfstandigen worden betaald voor geleverde output of voor gewerkte uren t.b.v. een resultaat. Word je doorbetaald bij ziekte of verlof? Dan neigt het naar loondienst en dus schijnzelfstandigheid.

7. Tarieven

De tarieven van freelancers zijn hoger dan van een regulier dienstverband. In ruil daarvoor lopen ze meer financiële risico’s dan iemand in vast dienstverband. De voorgestelde ondergrens van €35 per uur is in onze sector geen probleem: ervaren communicatieprofessionals zitten ruim daarboven.

8. Ondernemerschap

Je presenteert en gedraagt je als ondernemers als je:

• Bij de KvK ingeschreven staat
• Niet afhankelijk bent van 1 opdrachtgever voor je omzet
• Ondernemerschapsrisico loopt
• Zelf je uren bepaalt
• Je presenteert als ondernemer en niet als werknemer van de opdrachtgever

Voorbeelden: wat kan wel en wat niet?

Zwangerschapsvervanging (piek en ziek)

✕ Niet geschikt als het werk één-op-één wordt overgenomen, in een team zit, onder leiding van een manager, en weinig zelfstandigheid kent.

✓ Wel mogelijk als de organisatie een duidelijke resultaatsopdracht maakt: wat moet er in die periode opgeleverd worden, door een specialist die dit zelfstandig uitvoert.

Inspanning vs. resultaat

✕ Inspanningsverplichting (“je bent hier van 9–5 en werkt zoals wij dat doen”): kenmerken van loondienst.

✓ Resultaatsverplichting (“dit is de opdracht, dit is het eindproduct, voer het uit op jouw manier”): past bij zzp.

Junior vs. strategisch

✕ Junioren hebben veel begeleiding, duidelijke instructies en beperkte autonomie. Daarom zelden geschikt als zelfstandige rol.

✓ Strategische of specialistische rollen passen wel vaak bij zelfstandigheid, omdat de expertise leidend is en de uitvoering zelfstandig plaatsvindt.

Welke risico’s bestaan er?

De Belastingdienst controleert sinds 2025 actief op schijnzelfstandigheid bij opdrachtgevers (de inhurende organisatie of het bureau dat de bemiddeling heeft gedaan). Wanneer er sprake blijkt van schijnzelfstandigheid, vordert de Belastingdienst heffingen en premies (loonbelasting, werkgeverspremies, werknemersverzekeringen als WW en WIA) terug. Dit kan financieel fors oplopen.

Als schijnzelfstandigheid blijkt bij jou als zzp’er, dan kun je:

• btw-voordelen verliezen
• zelfstandigenaftrek verliezen
• startersaftrek kwijtraken
• je MKB-winstvrijstelling verliezen
• investeringsaftrekken mislopen

Wat doen wij?

Bij Babbage kijken we actief mee met elke freelance opdracht. Dat doen we samen met jou én met de opdrachtgever. We gebruiken een checklist Wet DBA om scherp te krijgen of een opdracht past binnen de kaders.

Steeds vaker bepaalt de opdrachtgever zelf of een opdracht via freelance kan. Als dat niet zo is, gaan we in gesprek en zoeken we een oplossing. Soms door de opdracht aan te passen, soms door een andere constructie te kiezen.

Belangrijk: “wezen gaat vóór schijn.”

De praktijk is leidend en opdrachten veranderen soms gedurende de looptijd. Daarom vragen we je dus duidelijk op papier te zetten wat je opdracht (resultaat) is en hoe je in de praktijk werkt bij je opdrachtgevers (leiding en toezicht).

Wat als de opdracht niet via freelance kan?

Soms kan een opdracht simpelweg niet worden ingevuld als zzp’er. Dan kijken we samen naar alternatieven, zoals:

• een (tijdelijk) dienstverband via Babbage
• instroom bij de opdrachtgever
• een aangepaste opdrachtstructuur

En een veelgestelde vraag: is werken via een BV dan een oplossing? Nee. Het gaat om de werkelijke situatie, niet om de juridische vorm. De Belastingdienst kijkt naar gedrag, aansturing en inbedding. Ook via een BV kun je dus schijnzelfstandigheid zijn.

Heb je vragen over jouw situatie? Yke Hoekstra bespreekt graag je situatie, je opdracht en je opdrachtomschrijving met je. Uiteraard eventueel i.s.m. je opdrachtgever.

Wil je meer informatie? Bekijk dan:

• Belastingdienst – Wanneer is er sprake van loondienst?
• Belastingdienst – Arbeidsrelaties: zzp – ja of nee?
• Rijksoverheid – Het juiste contract: zzp ja of nee?
• Kamer van Koophandel – Wet DBA: voorkom schijnzelfstandigheid

Disclaimer: De informatie op deze pagina is met zorg samengesteld op basis van de wet- en regelgeving zoals deze geldt op de datum van publicatie 29-12-2025. Het gebruik van de informatie van deze pagina is strikt op eigen risico en voor eigen verantwoordelijkheid van de gebruiker. Aan het gebruik kunnen geen juridische rechten worden ontleend. Babbage Company B.V. aanvaardt geen aansprakelijkheid voor fouten of omissies op deze pagina. Mocht een gebruiker schade ondervinden na gebruik van de inhoud van deze pagina, dan aanvaardt Babbage Company B.V. die schade niet. Babbage Company B.V. zal nooit de conclusie trekken dat er geen sprake is van schijnzelfstandigheid. Die conclusie kan alleen de Belastingdienst of een bevoegde rechter trekken.